شهر رشت، قلب سبز گیلان، از دیرباز نماد سرسبزی، باران و زندگی بوده است؛ شهری که در هر قطرهی بارانش، داستانی از پیوند انسان و طبیعت جاری است. اما در سالهای اخیر، این پیوند لطیف با تهدیدهایی جدی روبهرو شده است؛ تهدیدهایی که نهتنها خاک و آب و هوا، بلکه هویت فرهنگی این سرزمین را نشانه گرفتهاند.
۱. آلودگی رودخانهها؛ نفسهای بریدهی سفیدرود
سفیدرود که زمانی مایهی حیات زمینهای کشاورزی بود، امروز در بسیاری از بخشهایش با فاضلابهای شهری و صنعتی آغشته است. ورود پسابها از کارخانجات و مناطق مسکونی، اکوسیستم رودخانه را مختل کرده و زندگی آبزیان را در معرض نابودی قرار داده است. این آلودگی در فصول بارندگی شدت مییابد، زمانی که ارتفاع سطح آب باعث گسترش جریان آلایندهها به سمت دریای خزر میشود.
۲. زبالههای شهری و بحران انباشت در سراوان
منطقهی سراوان، در جنوب غربی رشت، امروز دردی بزرگ بر پیکر گیلان است. سالها انباشت زباله بدون مدیریت اصولی، باعث آلودگی شدید خاک و منابع آب زیرزمینی شده است. بوی متعفن زبالهها تا کیلومترها پراکنده میشود، و رسوبات ناشی از شیرابهها زیستگاه موجودات بسیاری را تهدید میکند. با وجود تلاشهایی برای احداث نیروگاه زبالهسوز، مشکلات زیستمحیطی همچنان پابرجاست.
۳. جنگلهای اطراف و تخریب تدریجی
افزایش ساخت و سازهای غیرمجاز در حاشیه جنگلهای گیلان و قطع درختان برای دسترسی به زمینهای کشاورزی، باعث کاهش پناهگاههای طبیعی گونههای گیاهی و جانوری شده است. جنگل انبوه رشت، که زمانی مأمن پرندگان و گوزنان بود، امروز در بخشهایی از سایش و فرسایش خاک رنج میبرد.
۴. تغییرات اقلیمی و تأثیر بر الگوی بارش
رشت از نخستین شهرهایی است که اثر تغییرات اقلیمی در آن مشهود است؛ کاهش تدریجی بارندگیهای مداوم و افزایش بارشهای کوتاهمدت و شدید، ساختار خاک را دگرگون کرده است. کشاورزان محلی از ناپایداری فصلها سخن میگویند و زمینهایی که زمانی با شالیزارهای مرطوب پوشیده بودند، اکنون با خاک سفت و بیرمق مواجهاند
و نتیجه:
چالشهای زیستمحیطی شهرستان رشت را نمیتوان صرفاً مسئلهای محلی دانست؛ آنها نشانهای از بیماری زمین هستند، بیماریای که با تغییر الگوی مصرف، توسعهی نامتوازن شهری و بیتوجهی به میراث طبیعی تشدید میشود. نجات رشت، بازسازی رابطهی انسان با خاک و آب و باران است.
